હે દાંડીકર

 

હે દાંડીકર

હું દાંડીનો દરિયો છું.

કહેવા માટે મારી પાસે એક ‘દુઃખાંત કથા’ છે:

એક દિવસ એક ચાંદનીને, ચાંદથી અલગ કરી દીધી.

બળજબરીથી નાની ઉંમરમાં પરણાવી દીધી.

સ્કૂલમાંથી સીધી પરદેશ પાર્સલ કરી દીધી.

એ દુર્ઘટના મારી નજર સામે બની હતી.

મારે મન એ ‘ક્રૌંન્ચવધ’ હતો.

મેં એને વાલ્મિકીની આંખે નિહાળ્યો હતો.

મિસ્ટર દાંડીકર,

તને સામાજિક હોવાનું અભિમાન છે.

પણ,

તારામાં નથી માનવતાની આંધી, નથી કુંડલિની જાગૃતિ.

નથી પરદેશમાં પણ નરક છે, એ સત્યની સ્વીકૃતિ.

હવે મારે તને એક પ્રશ્ન પૂછવો છે :

અત્યાર સુધી તેં કેટલાં ‘અનરજીસ્ટર્ડ સ-યુગલ’ ને

 ખંડિત કરીને ‘રજીસ્ટર્ડ ક-યુગલ’ બનાવ્યાં છે?

(પંકજદાંડી)

 

મારા ફોનની લાંબી રીંગ વાગી. સ્મૃતિપટ ઉપર રિપીટ થયું એક જૂનું ચિત્ર. ઇન્ટરનેશનલ કોલ ઉપર સામે છેડે પચાસ વરસ પહેલાં ઘટેલી એક સામાજિક દુર્ઘટનાનો શિકાર એવું હૃદય રડી રહ્યું હતું. બીજી તરફ હું હતો એ ઘટનાનાં મૂળનો જાણકાર, એક માત્ર જીવીત સાક્ષી. એ શોષીત-પીડિત હૃદયના આગ્રહ અને સંમતિથી એના જીવનની વ્યથાનો પડઘો પાડતી કથા પોષ્ટ કરું છું. એ પરદેશમાં ખુબ ખુશ હશે એવી મારી માન્યતાના ધજાગરા ઉડી ગયા, જયારે મેં એની વ્યથાને ધ્યાનથી સાંભળી. જે લગ્નની ગોઠવણીમાં એક સંદેશાવાહકનું કામ કરીને હું જેને પુણ્યકર્મ સમજતો રહ્યો, તે તો હકીકતે પાપકર્મ સાબિત થઇ ચૂક્યું હતું. જો કે આ ઘટના દાંડીની નથી. પણ સીતેર એંસીના દશકમાં આવી અનેક ઘટનાઓ કાંઠાના ગામોમાં ઘટી છે જરૂર. માત્ર ઓળખ છુપાવવા માટે જ દાંડી અને દરિયાનો આધાર લેવાયો છે. અહીં દાંડીકર એટલે કાંઠાના માણસો.